Biblioteka

Słowniczek pojęć związanych z astmą

Oto zestawienie krótkich definicji słów i terminów związanych z astmą.

Ostry atak astmy – gwałtowne zaostrzenie objawów astmy.
Alergen – cząsteczka, która po wejściu w kontakt z organizmem (poprzez drogi oddechowe, pokarmowe lub poprzez kontakt ze skórą), wywołuje reakcję alergiczną.
Alergiczny nieżyt nosa – zapalenie błony śluzowej w reakcji na obecność alergenu powodujące zatkanie nosa, kichanie, obfity wyciek z nosa i swędzenie oczu. Może być wywoływany przez alergeny występujące w środowisku jedynie okresowo, na przykład pyłki (powodujące katar sienny), jak również alergeny stale obecne w środowisku, takie jak kurz. U chorych na astmę występuje znacznie częściej i może ją wywoływać.
Anafilaksja (reakcja anafilaktyczna) – ostra reakcja alergiczna typu natychmiastowego po ekspozycji na alergen. W przypadku braku szybkiej interwencji medycznej może prowadzić do zagrożenia życia.
Test kontroli astmy (Asthma Control Test; ACT) – krótki kwestionariusz pozwalający pacjentom ocenić, w jakim stopniu choroba jest kontrolowana.
Skurcz oskrzeli – skurcz mięśni wokół dróg oddechowych powodujący ich zwężenie, a w rezultacie duszność, świszczący oddech i ucisk w klatce piersiowej.
Lek rozszerzający oskrzela – lek pomagający odblokować (rozszerzyć) drogi oddechowe.
Przewlekły – przymiotnik opisujący długotrwały stan chorobowy
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – choroba płuc powodowana najczęściej przez dym tytoniowy, skutkująca trwałym ograniczeniem lub zablokowaniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Część z towarzyszących jej objawów pokrywa się z tymi występującymi w przypadku astmy. Podobne są również niektóre metody leczenia z tą różnicą, że skutki działania astmy na drogi oddechowe są, przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia, w pełni odwracalne.
Kontrola – dobra kontrola astmy prowadzi do wyeliminowania wszystkich objawów, takich jak świszczący oddech, duszności, kaszel oraz ucisk klatki piersiowej. Uwalnia również od ograniczeń w zakresie aktywności, jaką może podejmować chory, oraz sprawia, że ataki astmy są sporadyczne, w związku z czym pacjent bardzo rzadko musi korzystać z inhalatorów objawowych.
Łupież zwierzęcy – sierść lub płaty naskórka zwierząt wywołujące reakcję alergiczną.
Diagnoza – rozpoznanie choroby lub problemów zdrowotnych w oparciu o występujące objawy przedmiotowe i podmiotowe oraz wyniki badań lekarskich.
Inhalator proszkowy – inhalator podający do płuc lek w postaci proszku, a nie aerozolu.
Zaostrzenie astmy – atak astmy
Astma indukowana wysiłkiem – wystąpienie objawów astmy spowodowane wysiłkiem fizycznym.
Katar sienny – nazwa alergicznego nieżytu nosa powodowanego reakcją na pyłki. Zazwyczaj występuje wiosną. Może mieć związek z utrzymywaniem nieodpowiedniej kontroli astmy.
Pracownik służby zdrowia – osoba wykształcona w zakresie opieki zdrowotnej, np. lekarz, pielęgniarka, farmaceuta.
Stan zapalny – występuje wskutek reakcji obronnej organizmu na uraz, infekcję lub alergeny.
Inhalator – urządzenie podające leki przeciwastmatyczne do płuc.
Astma o późnym początku – astma, która rozwija się u osoby dorosłej.
Długo działający betamimetyk – lek rozszerzający oskrzela o dłuższych efektach działania (około 12 godzin) niż leki „krótko działające”. Podawany zazwyczaj w uzupełnieniu leczenia za pomocą sterydów wziewnych. Nazwa betamimetyk bierze się od nazwy receptorów na komórkach, na które działa.
Badania wydolności płuc – zespół testów oddechowych polegających na wdmuchiwaniu powietrza do odpowiednich urządzeń medycznych w celu zbadania czynności płuc oraz stopnia zwężenia dróg oddechowych. Przykładem badania wydolności płuc jest pomiar szczytowego przepływu wydechowego.
Inhalator ciśnieniowy z dozownikiem (MDI) – inhalatory tego rodzaju dostarczają leki przeciwastmatyczne do płuc w postaci delikatnego pyłu wodnego (aerozolu), wykorzystując w tym celu sprężony gaz.
Astma zawodowa – astma wywołana przez alergeny wdychane w miejscu pracy.
Ozon – gaz występujący w atmosferze. Jego obecność w dolnych warstwach atmosfery jest szkodliwa i może powodować astmę. [W górnych warstwach atmosfery (w postaci warstwy ozonowej) ozon pełni pożyteczną funkcję, chroniąc przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym].
Szczytowy przepływ wydechowy – tempo, w jakim dana osoba jest w stanie wydmuchać całe powietrze z płuc, określające tym samym stopień zwężenia dróg oddechowych. Mierzony jest za pomocą pikflometru. Prowadzenie regularnych pomiarów pomaga w monitorowaniu przebiegu astmy.
Indywidualny plan kontrolowania astmy – program działania w razie zmiany przebiegu choroby zawierający dokładny opis leczenia, szczegółowy opis czynników wywołujących astmę, objawy ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia oraz instrukcję działania na wypadek ataku astmy. Taki plan, przygotowywany wspólnie z lekarzem, to podstawowe narzędzie pomagające utrzymywać chorobę pod kontrolą.
Lek przeciwzapalny – przyjmowany regularnie lek kontrolujący przebieg astmy. Hamuje powstawanie stanów zapalnych w oskrzelach i tym samym zapobiega powstawaniu objawów choroby. Leki przeciwzapalne, podawane zazwyczaj za pomocą inhalatorów, to najważniejsze środki kontroli astmy, pozwalające chorym na prowadzenie normalnego życia.
Podstawowa opieka zdrowotna – opieka zapewniana przez pracowników lokalnych ośrodków służby zdrowia stanowiących dla pacjentów pierwsze punkty kontaktowe. Termin ten obejmuje usługi świadczone przez lekarzy pierwszego kontaktu, pielęgniarki oraz farmaceutów.
Psikacz – popularne określenie inhalatora, zwłaszcza podającego lek w formie aerozolu.
Skierowanie – odesłanie pacjenta na wizytę u specjalisty w celach konsultacyjnych oraz w celu ustalenia metody leczenia.
Inhalator objawowy – inhalatory objawowe, nazywane również inhalatorami ratunkowymi, zawierają lek powodujący szybkie rozszerzenie dróg oddechowych. Ułatwiają tym samym oddychanie i łagodzą objawy choroby, ale nie zwalczają stanu zapalnego będącego ich pierwotną przyczyną. Pacjenci dobrze kontrolujący przebieg choroby rzadko muszą korzystać z inhalatorów objawowych.
Badanie kontrolne – badanie lekarskie, podczas którego dokonuje się weryfikacji podawanych leków oraz indywidualnego planu kontroli astmy. Pacjent powinien przechodzić badanie kontrolne raz w roku lub częściej, jeśli przebieg choroby nie jest w pełni kontrolowany.
Nieżyt nosa – podrażnienie i stan zapalny wewnętrznej błony śluzowej nosa (patrz: Alergiczny nieżyt nosa).
Krótko działający betamimetyk – rodzaj leku rozszerzającego przewody oddechowe stosowany w inhalatorach objawowych. Lek zaczyna działać w ciągu kilku minut od podania, ale nie zwalcza stanu zapalnego stanowiącego pierwotną przyczynę choroby. Pacjenci dobrze kontrolujący przebieg astmy rzadko muszą stosować tego rodzaju leki. Nazwa betamimetyk bierze się od nazwy receptorów na komórkach, na które działa.
Punktowy test skórny – badanie mające na celu wykrycie alergii polegające na umieszczeniu niewielkiej ilości roztworu zawierającego alergen na skórze a następnie nakłuciu skóry w obrębie kropli roztworu.
Spirometria – rodzaj badania medycznego złożonego z dokładnych testów oddechowych, przeprowadzanego w celu oceny funkcjonowania płuc. Tego rodzaju testy dostarczają dokładniejszych informacji na temat stanu płuc i dróg oddechowych niż pikflometry.
Sterydy – rodzaj związków chemicznych produkowanych przez organizm a także wytwarzanych syntetycznie i podawanych jako leki w postaci tabletek lub w formie wziewnej. W przypadku astmy wykorzystuje się je do leczenia stanów zapalnych dróg oddechowych, które są przyczyną objawów chorobowych.
Czynniki wywołujące objawy astmy – czynniki mogące podrażnić drogi oddechowe i spowodować wystąpienie objawów lub ataku choroby.
Astma niekontrolowana – występuje wówczas, gdy objawy astmy nie są prawidłowo kontrolowane. Jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania, może prowadzić do pełnoobjawowego ataku astmy. Pacjenci powinni wykonywać test kontroli astmy, by ocenić, czy w ich przypadku choroba znajduje się pod odpowiednią kontrolą.

Bibliografia

Asthma UK. Guide to good asthma care for adults and children with asthma.
Levy M.L., Weller T., Hilton S., Asthma at your fingertips. 2006. Class Publishing, Londyn.
Wróć